Gezonde lucht

13 maart 2013. Wie een longaandoening heeft, weet het: gezonde, frisse lucht is van levensbelang. Gelukkig wordt er al niet meer in openbare ruimtes gerookt. Maar de luchtkwaliteit hangt van meer factoren af.

Als we het over de buitenlucht hebben, zijn bronnen van luchtverontreiniging onder andere de industrie, het verkeer en intensieve landbouw. In Nederland doen de grootste knelpunten zich voor bij stikstofoxiden en fijnstof. Een gebrek aan goede luchtkwaliteit kan leiden tot acute kortdurende gezondheidsklachten (irritatie van de luchtwegen) of tot chronische aandoeningen, zoals astma. In 2009 waren fijnstof en ozon verantwoordelijk voor 1 tot 1,5% van de totale sterfte in Nederland. Circa 1% van de spoedopnamen voor long-, hart en vaataandoeningen was het gevolg van kortdurende blootstelling aan fijnstof en circa 0,2% voor ozon.

Omdat de fijnstofniveaus sinds begin jaren negentig dalen, neemt ook de voortijdige sterfte door een kortdurende piekblootstelling sinds die tijd af. De voortijdige sterfte betreft hier een vermoede levensduurverkorting van enkele dagen tot weken. Begin jaren negentig overleden er per jaar naar schatting ruim 3000 mensen voortijdig als gevolg van een kortdurende piekblootstelling aan fijnstof, in 2009 waren dat er circa 1800. Desondanks stond Nederland in 2011 op plaats 25 voor luchtkwaliteit. De luchtkwaliteit in Nederland behoort tot de slechtste van Europa. Met België en Luxemburg heeft Nederland de hoogste gemiddelde uitstoot van stikstofdioxide (NOx) per km2. De concentratie fijnstof ligt in Nederland 25% hoger dan het Europese gemiddelde. Gezondheidsschade voor veel mensen en aantasting van de natuur zijn het gevolg.

Afbeelding iSPEX, ‘Meet fijnstof met je smartphone’.Iedereen die in het bezit is van een iPhone (iPhone 4, 4s of 5 ) zou daarom mee moeten doen met het grote citizen science-project iSPEX, ‘Meet fijnstof met je smartphone’. De iSPEX is een opzetstukje voor dat merk smartphone waarmee ‘doe-het-zelf’ wetenschap mogelijk wordt. Door het iSPEX-opzetstukje in combinatie met een bijbehorende app verandert de smartphone in een handomdraai in een wetenschappelijk instrument om stof in onze atmosfeer te meten. Deelnemers richten hun smartphone met de iSPEX naar een stuk heldere hemel en maken een foto. De metingen, en die van tienduizend andere Nederlanders, worden centraal verwerkt tot een fijnstofkaart van Nederland, waarmee mensen daadwerkelijk een bijdrage leveren aan atmosferisch onderzoek. De meetgegevens zullen bijvoorbeeld worden ingezet om de gezondheidsrisico’s van fijnstof beter in kaart te brengen.

De iSPEX, ontwikkeld door sterrenkundige Frans Snik van de Universiteit Leiden en zijn team, is gebaseerd op de SPEX-techniek (Spectropolarimeter for Planetary EXploration), ontwikkeld voor nauwkeurige metingen aan fijnstof vanaf een satelliet en vanaf grondstations. Het iSPEX-project won in oktober 2012 de Academische Jaarprijs. Sindsdien is het iSPEX-opzetstukje uitvoerig getest in het laboratorium en verder doorontwikkeld. Dankzij de prijs van 100.000 EURO die is verbonden aan de Academische Jaarprijs en sponsoring van de diverse partners was het mogelijk om de kosten voor de ‘doe-het-zelf’ wetenschapper te beperken: de iSPEX is te bestellen voor maar 2,50 euro.

Doe mee aan de grote meetdag die gepland staat voor het late voorjaar! Aanmelden voor deelname en de aanschaf van een opzetstukje kan vanaf via www.longfonds.nl/ispex. De iSPEX is gratis voor donateurs/leden van het Longfonds en voor abonnees van de populairwetenschappelijke tijdschriften KIJK, Know How en Zo Zit Dat. Deelnemers ontvangen in mei het opzetstukje. De bijbehorende gratis app houdt deelnemers op de hoogte over de datum van het meetmoment, bij mooi weer ergens in de loop van mei of juni dit jaar. De app begeleidt de deelnemer bij de meting en biedt andere extra’s zoals de mogelijkheid om zelf experimenten uit te voeren met lamplicht.

iSPEX is een initiatief van Universiteit Leiden – NOVA (Nederlandse Onderzoeksschool voor Astronomie), het Nederlands Instituut voor Ruimteonderzoek (SRON), het RIVM en het KNMI. Het Longfonds onderstreept het belang van gezonde lucht en is hoofdpartner van het project, net als CNG Net, de populair-wetenschappelijke tijdschriften KIJK, Know How en Zo Zit Dat, en Avantes.

Carl Koppeschaar

Meer weten?

Tags: , , ,



    ▲ Naar het nieuws-overzicht